9. Sınıf Kimya Dersi 2. Tema Çeşitlilik (Etkileşimden Maddeye)

9. Sınıf Kimya Dersi 2. Tema Çeşitlilik (Etkileşimden Maddeye)

Moleküller Birbirini Nasıl Etkiler?

Bir maddenin katı, sıvı ya da gaz olması; kolay akması, zor kaynaması, yüzeyde damla oluşturması gibi özellikleri molekülün kendi iç bağlarıyla değil, moleküllerin birbirleriyle kurduğu etkileşimlerle ilgilidir.

Bu noktada çok önemli bir ayrım yapmamız gerekir:

• Kimyasal bağ → atomları molekül içinde tutar
• Moleküller arası etkileşim → molekülleri bir arada tutar

2.2. başlığı boyunca biz ikinciyi inceleyeceğiz.

2.2.1. Moleküller Arası Etkileşimler

Moleküller birbirlerine kimyasal bağ kadar güçlü olmayan ama maddenin fiziksel özelliklerini belirleyen çekim kuvvetleri uygular. Bu kuvvetler genel olarak elektrostatik kökenlidir ve birkaç türe ayrılır.

London (Dağılma) Kuvvetleri

London kuvvetleri, tüm moleküllerde bulunur.
Molekül apolar bile olsa, elektronların anlık yer değiştirmesiyle geçici kutuplaşmalar oluşur. Bu geçici dipoller, komşu molekülleri etkiler.

• Elektron sayısı arttıkça → London kuvveti artar
• Bu yüzden mol kütlesi büyük maddeler genellikle daha zor akar, daha geç kaynar

Bu bilgi, viskozite ve kaynama noktası sorularının temelidir.

Dipol–Dipol Etkileşimi

Polar moleküller arasında görülür.
Bir molekülün kısmi pozitif ucu, diğer molekülün kısmi negatif ucunu çeker.

Bu etkileşim:

• London’dan daha güçlüdür,
• molekülün polar olması şartına bağlıdır.

Hidrojen Bağı

Hidrojen bağı, dipol–dipol etkileşimin özel ve güçlü bir türüdür.
Şu koşullar birlikte sağlanmalıdır:

• H atomu F, O veya N atomuna bağlı olmalı
• Karşı molekülde yine F, O veya N bulunmalı

Bu bağ türü:

• suyun yüksek kaynama noktası,
• buzun sudan daha az yoğun olması
  gibi hayati özellikleri açıklar.

İyon–Dipol Etkileşimi

İyonlar ile polar moleküller arasında görülür.
Özellikle iyonik bileşiklerin suda çözünmesini açıklar.

Örneğin:
Na⁺ ve Cl⁻ iyonlarının su molekülleriyle çevrelenmesi bu etkileşime dayanır.

2.2.2. Katılar ve Özellikleri

Katılar, tanecikleri arasında güçlü çekim bulunan ve belirli şekle sahip maddelerdir. Katılar iki ana gruba ayrılır:

Kristal Katılar

Tanecikleri düzenli dizilmiştir.
Erime noktaları kesindir.

• İyonik katılar
• Metalik katılar
• Kovalent ağ katıları
• Moleküler katılar

Özellikle kovalent ağ katıları (elmas gibi) çok yüksek erime noktasına sahiptir. Bu, sorularda sıkça kullanılan bir karşılaştırma noktasıdır.

Amorf Katılar

Tanecikleri düzensizdir.
Belirli bir erime noktaları yoktur, yumuşayarak erirler.

Cam ve plastikler bu gruba örnektir.

Önemli düzeltme:
Metaller amorf değil, kristaldir.
Bu ayrım sınavlarda özellikle ölçülür.

2.2.3. Sıvılar ve Özellikleri

Sıvılar belirli hacme sahiptir ama belirli şekilleri yoktur. Moleküller katılara göre daha serbesttir ancak tamamen bağımsız değildir.

Buharlaşma ve Denge Buhar Basıncı

Buharlaşma, sıvı moleküllerinin yüzeyden koparak gaz fazına geçmesidir.
Kapalı bir kapta buharlaşma ile yoğuşma eşitlendiğinde denge buhar basıncı oluşur.

• Sıvının cinsi → buhar basıncını belirler
• Moleküller arası etkileşim arttıkça → buhar basıncı azalır

Kaynama Noktası

Kaynama, sıvının buhar basıncının dış basınca eşit olduğu anda gerçekleşir.

• Etkileşim kuvveti güçlü → kaynama noktası yüksek
• Aynı kapalı formül ≠ aynı kaynama noktası
  (çünkü etkileşim türü farklı olabilir)

Viskozite

Sıvının akmaya karşı gösterdiği dirençtir.

• Etkileşim ↑ → viskozite ↑
• Elektron sayısı ↑ → viskozite ↑

Bu yüzden ağır, büyük moleküllü sıvılar daha zor akar.

Adezyon ve Kohezyon

• Kohezyon: aynı tür moleküllerin birbirini çekmesi
• Adezyon: farklı maddelerin tanecikleri arasındaki çekim

Camı ıslatan sıvılarda adezyon > kohezyondur.

Yüzey Gerilimi

Sıvı yüzeyindeki moleküllerin içeri doğru çekilmesi sonucu oluşur.

• Sıcaklık arttıkça → yüzey gerilimi azalır
• Tuz gibi çözünen maddeler → yüzey gerilimini artırır

Bu konu, deney sonuçlarını yorumlamaya çok uygundur ve sınavlarda grafik/tabloyla gelir.

Açık Lise sınavlarına hazırlanmanın en kolay hali: AçıkTercih AÖL Test Çöz!

Mobil Uygulamamızı İNDİRİN! AÖL Yeni Müfredat Çıkmış Sınav Sorularını Çözün!