Temel Dini Bilgiler 2. Ünite: Yaratılışın Gayesi Allah’a İman Konu Anlatımı

Anasayfa ›› A.Ö. İmam Hatip Lisesi ›› Temel Dini Bilgiler 2. Ünite: Yaratılışın Gayesi Allah’a İman Konu Anlatımı

1 views

2. ÜNİTE: YARATILIŞIN GAYESİ: ALLAH’A İMAN

Bu ünitede, varoluşumuzun en temel gayesi olan inanç sistemini, iman kavramını, onunla ilişkili kavramsal köprüleri ve İslam dininin inanç sütunlarını oluşturan iman esaslarını ele alacağız.

2.1. İMAN KAVRAMI VE İMANLA İLGİLİ KAVRAMLAR

İslam inanç sistemini doğru anlamak için öncelikle imanın ne anlama geldiğini, bir insanın inanç dairesine nasıl girdiğini ve bu inancın bireyde oluşturduğu manevi kaliteleri bilmemiz gerekir.

A) İman, İslam, Mümin ve Müslüman İlişkisi

İman: Sözlükte güvenmek ve inanmak anlamına gelir. Terim olarak ise Yüce Allah’ın peygamberi aracılığıyla insanlığa bildirdiği dini hususların tamamına kesin olarak inanmak ve bunları kalp ile onaylamaktır. İman, kuru bir iddiadan ibaret olmayıp kalbin derinliklerinde kök salan bir teslimiyettir.
İslam: Sözlükte boyun eğmek, barış yapmak ve teslim olmak demektir. Tarihsel süreçte Hz. Âdem’den başlayıp son peygambere kadar devam eden tüm ilahi vahiylerin ve peygamberlerin getirdiği dinin ortak adı, özü ve esası İslam’dır. İslam, özünde Yüce Allah’a tam bir teslimiyeti ifade eder.
Mümin: Yüce Allah’ın bildirdiği inanç esaslarına kalpten inanan ve iman eden kişiye mümin denir. “Mümin” kelimesi aynı zamanda “başkalarını korku ve endişeden emin kılan, çevresine güven veren” asil bir anlama sahiptir. Buradan anlıyoruz ki gerçek bir mümin, inancıyla etrafına huzur dağıtan insandır.
Müslüman: İmanın gerektirdiği emir ve yasakları tam bir teslimiyetle kabul edip hayatına uygulayan, İslam dairesine girmiş kişiye Müslüman denir.

Bu kavramlar arasındaki ilişki son derece derindir: İman işin içsel, kalbî boyutunu (mümin kimliğini) oluştururken; İslam ise bu inancın dışa yansıyan teslimiyetini, eylemsel ve boyun eğme boyutunu (Müslüman kimliğini) temsil eder.

B) İmanın Rükünleri: Kalp ile Tasdik ve Dil ile İkrar

Bir inancın, ibadetin veya hukuki işlemin geçerli olabilmesi için bulunması şart olan en temel ana unsurlarına rükün adı verilir. İmanın geçerli olabilmesi için de iki vazgeçilmez rüknün bir arada bulunması gerekir:

Kalp ile Tasdik (Onaylama): Tasdik, Yüce Allah’ın peygamberler aracılığıyla gönderdiği vahiylerin doğruluğuna şüphe duymaksızın kalpten inanmak ve bu vahiyleri içtenlikle onaylamaktır. Kalpte en ufak bir tereddüt, şüphe veya isteksizlik olduğu takdirde tasdik gerçekleşmiş sayılmaz ve iman sahih (geçerli) olmaz. İmanın asıl merkezi ve sığınağı kalptir.
Dil ile İkrar (Açıklama): İkrar, kalpte gizli olan bu onaylamanın (tasdikin) dil ile söylenmesi ve dış dünyaya beyan edilmesidir. Bir insanın içinde yaşadığı toplumda Müslüman olarak kabul edilmesi, evlenme, cenaze ve miras gibi İslami hukuk kurallarından faydalanabilmesi için inancını diliyle açıkça ifade etmesi yani ikrar etmesi şarttır.

Kalp ile tasdik edilip dil ile ikrar edilen inanç, eylemlere döküldüğünde tam bir olgunluğa kavuşur. Kalple tasdik edilmeyen bir sözün Allah katında hiçbir değeri yoktur.

C) Niteliğine Göre İman Çeşitleri

İnsanın fıtratında yüce bir yaratıcıya inanma eğilimi vardır ancak çevre ve eğitim bu inancın niteliğini doğrudan etkiler. Bu bakımdan iman, ulaştığı bilgi ve bilinç seviyesine göre ikiye ayrılır:

Taklidî (İcmalî) İman: Dinî esasları derinlemesine araştırmadan, delillerini bilmeden, sadece anne-babadan, aileden ve çevreden görerek benimsemeye taklidî iman denir. Bu inanç türü genellikle çocukluk döneminde şekillenir. Taklit üzerine kurulu olduğu için dışarıdan gelebilecek şüphe ve itirazlar karşısında sarsılma riski taşır.
Tahkikî (Tafsilî) İman: İman esaslarını akıl süzgecinden geçirerek, üzerinde tefekkür edip derinlemesine araştırarak ve delilleriyle bilerek kabul etmeye tahkikî iman denir. Ergenlik çağına ve akli olgunluğa ulaşan her bireyin, çocukken öğrendiği taklidî inancını araştırarak delillendirmesi ve tahkikî boyuta taşıması dinen gerekli görülmüştür. Delillere dayandığı için bu iman sarsılmaz ve sönmez bir güce ulaşır.

D) Tevhit ve Şirk Kelimeleri

İslam inancının merkezinde tek bir yaratıcı fikri yer alır. Bu bağlamda şu kavramlar hayati öneme sahiptir:

Tevhit: Sözlükte bir şeyi birlemek anlamına gelir. Terim olarak ise Yüce Allah’ın zatında, sıfatlarında, yarattığı fiillerinde ve sadece O’na ibadet edilmesinde tek ve eşsiz olduğunu zihin ve kalp yoluyla kesin olarak kabul etmektir. İslam, tamamen bir tevhit dinidir.
Şirk: Yüce Allah’a zatında, sıfatlarında ya da ibadet edilmesinde ortaklar koşmak, başka varlıkları da ilahlık seviyesinde görerek onlara tapınmak veya sığınmaktır. Şirk, tevhit inancının tam zıddıdır ve İslam’da en büyük günah olarak kabul edilir.
Kelime-i Tevhit: Tevhit inancının en özlü ifadesidir. Arapça okunuşu “Lâ ilâhe illallah Muhammedürrasulüllâh” şeklindedir. Türkçe anlamı ise şöyledir: “Allah’tan başka ilah yoktur, Muhammed Allah’ın elçisidir.”. Mümin olabilmek için bu iki cümleyi bir bütün olarak kalben benimsemek şarttır; çünkü Allah’ın birliğini kabul etmek, Hz. Muhammed’in (sav) O’nun elçisi olduğunu kabul etmekle tamamlanır.
Kelime-i Şehadet: İnancı dış dünyaya ilan etmenin ve şahitlik etmenin açık formülüdür. Okunuşu “Eşhedü en lâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve rasûlüh” şeklindedir. Anlamı şudur: “Allah’tan başka ilah olmadığına ve Hz. Muhammed’in O’nun kulu ve elçisi olduğuna şahitlik ederim.”. Bu ifadedeki “kulu” (abdühû) vurgusu son derece önemlidir; peygamberin de bir insan ve Allah’ın kulu olduğunu belirterek, geçmiş dinlerdeki peygamberleri ilahlaştırma hatasının (şirkin) önüne geçer.

E) Takva ve İhsan Şuuruna Ulaşmak

İman kalpte başlar, dille ikrar edilir ama meyvesini ahlakta verir. Bu manevi olgunluğu tanımlayan iki yüce kavram şunlardır:

Takva: İnsanın her işinde kulluk bilinciyle hareket etmesi, hata yapmaktan kaçınması ve Yüce Allah ile arasındaki o sevgi ve saygı bağını zedelemekten, O’nun rızasını kaybetmekten derin bir hassasiyetle korkmasıdır. Takva, ruhu kötülüklerden koruyan manevi bir kalkandır.
İhsan: İmanın en yüksek olgunluk seviyesini, özünü ve ruhunu temsil eder. Sevgili Peygamberimiz (sav) ihsanı şu muazzam cümleyle tanımlamıştır: “İhsan, Allah’ı görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Çünkü sen O’nu görmesen de O seni görmektedir.”. Hayatın her anında ilahi bir gözetim altında olduğunu bilen bir insan (muhsin), kimse görmese bile daima en doğru, en dürüst ve en güzel ahlaki davranışları sergiler.

2.2. İMAN ESASLARI

İslam dininde inanılması farz olan, “Amentü” formülüyle de dilimize yerleşmiş olan inanç temellerine iman esasları denir. Bu esaslar zamana, coğrafyaya, şartlara veya kişilere göre asla değişmez ve bölünme kabul etmez bir bütünlük taşır. Bir kişinin mümin sayılabilmesi için bu esasların tamamına hiçbir şüphe duymadan inanması gerekir; birini bile reddetmek inanç bütünlüğünü bozar.

İslam’ın altı temel iman esası sırasıyla ve tüm detaylarıyla şunlardır:

1. Allah’a İman

İnanç esaslarının şah damarı ve özüdür; diğer bütün iman esasları bu temele dayanır.

Fıtri Eğilim: İnsan dünyaya tertemiz, günahsız ve gelişime açık bir fıtratla gelir. Kendi iç yapısını ve evrendeki kusursuz düzeni gözlemleyen her insan, doğuştan gelen inanma kabiliyetiyle bir yaratıcının varlığını kavrayacak bir donanıma sahiptir. İslam âlimleri bu doğal inanma eğilimini, yaratılışın en başında ruhlar âleminde Yüce Allah ile insan arasında gerçekleşen sözleşmeye (Bezm-i Elest’e) dayandırırlar.
Doğru Tanıma Yolu: Yüce Allah’ı hakkıyla tanımak, O’nun Kur’an-ı Kerim’de bize bildirdiği güzel isimleri ve sıfatları (Esmâ-i Hüsnâ) öğrenmekle mümkündür. O’nun yüce zatını duyu organlarımızla kavramamız imkansızdır; bu yüzden O’nu ancak kendi bildirdiği nitelikleriyle tanırız.
Sıfatların ve İsimlerin Yansımaları: Rabbimizin bazı isimlerinin anlamları ve hayatımızdaki karşılıkları şöyledir:
- Rahman ve Rahîm: Sonsuz merhametiyle yarattıklarına lütuf ve ihsanda bulunan.
- Vedud: Kullarını çok seven ve sevilmeye en layık olan.
- Gafur: Hata yapan kullarının günahlarını çokça bağışlayan.
- Latif: Yaratılanların en gizli, en ince ihtiyaçlarını dahi bilip onlara lütufta bulunan.
- Rezzak: Bütün canlıların hem bedenî (yiyecek) hem de ruhî gıdasını yaratıp veren.
- Melik: Görünen ve görünmeyen tüm âlemlerin mutlak sahibi ve hükümdarı.
- Kuddüs: Her türlü eksiklikten, noksanlıktan tamamen uzak ve tertemiz olan.

2. Meleklere İman

Gözle göremediğimiz manevi âlemin kutsal yardımcılarına inanmaktır.

Özellikleri: Sözlükte haberci ve elçi gibi anlamlara gelen melekler; nurdan yaratılmış, yemeyen, içmeyen, uyumayan, cinsiyetleri ve dünyevi arzuları olmayan, sürekli Allah’a ibadet eden asil varlıklardır. Kendi iradeleriyle günah işleme yetenekleri yoktur; Allah ne emrederse onu saniyede ve kusursuzca yerine getirirler. Normal şartlarda görünmezler ama Allah’ın izniyle farklı şekillere bürünebilirler.
Dört Büyük Melek ve Diğer Vazifeliler:
- Cebrail (as): Yüce Allah’ın vahiylerini, emir ve yasaklarını peygamberlere ulaştırmakla görevli en şerefli elçi melektir.
- Azrail (as): Kur’an’da “Melekülmevt” (Ölüm Meleği) olarak da anılan, eceli gelen canlıların ruhunu teslim almakla görevli melektir.
- Mikâil (as): Kâinattaki tabiat olaylarını (yağmur, rüzgar, ekinlerin büyümesi vb.) Allah’ın kanunları çerçevesinde düzenlemekle görevli melektir.
- İsrafil (as): Kıyametin kopması ve öldükten sonra dirilişin gerçekleşmesi için “Sûr” adı verilen alete üflemekle görevli olan melektir.
- Kiramen Kâtibin: İnsanın sağında ve solunda durarak yaptıkları tüm iyi ve kötü davranışları kaydeden amel defteri yazıcılarıdır.
- Münker ve Nekir: Ölümden sonra kabir hayatında insanları sorguya çekmekle görevli sorgu melekleridir.

3. Kitaplara İman

Yüce Allah’ın, kullarına doğru yolu göstermek ve dünya-ahiret saadetini formüle etmek için peygamberlerine gönderdiği vahiylere inanmaktır. Kitaplara iman, o vahiylerde yer alan tüm bilgilerin doğruluğuna şüphe etmeden inanmayı gerektirir.

Suhuf (Sayfalar): İlahi kitaplara göre daha dar kapsamlı olan, belirli peygamberlere gönderilmiş küçük vahiy sayfalarıdır. Suhuf alan peygamberler şunlardır:
- Hz. Âdem (10 sayfa)
- Hz. Şit (50 sayfa)
- Hz. İdris (30 sayfa)
- Hz. İbrahim (10 sayfa)
Dört Büyük İlahi Kitap:
- Tevrat: Hz. Musa’ya indirilmiş ilahi kitaptır.
- Zebur: Hz. Davud’a gönderilmiş ilahi kitaptır.
- İncil: Hz. İsa’ya indirilmiş ilahi kitaptır.
- Kur’an-ı Kerim: Son peygamber Hz. Muhammed’e (sav) Cebrail (as) aracılığıyla indirilen, hiçbir harfi değişmeden günümüze ulaşan son ilahi kitaptır. Okunması ibadet olan Kur’an; inanç, ibadet, ahlak ve toplumsal kuralları düzenleyen mucizevi bir rehberdir.
İnanç Esası Olarak Önemli Ayrıntı: Bir Müslüman, bu kitapların asıllarının (Allah’tan ilk indiği tahrif edilmemiş hallerinin) hak ve gerçek olduğuna inanır. Günümüzde tahrife uğramış hallerine değil, ilahi kökenlerine iman ederiz.

4. Peygamberlere İman

Yüce Allah’ın insanlık arasından seçtiği, vahiylerini insanlara ulaştıran kutlu elçilere inanmaktır.

Seçilmişlik: Peygamberlik çalışarak, ibadet seviyesini artırarak kazanılacak bir makam değildir; tamamen Allah’ın dilemesi ve seçmesiyle gerçekleşen ilahi bir görevdir.
Peygamberlerin Beş Altın Sıfatı: Tüm peygamberlerin taşımak zorunda olduğu ortak nitelikler şunlardır:
- Sıdk: Her zaman, her koşulda dosdoğru olmak, asla yalan söylememek.
- Emanet: Her yönden son derece güvenilir olmak, emanete hıyanet etmemek.
- Tebliğ: Allah’tan aldıkları mesajları insanlara eksiksiz, ekleme ve çıkarma yapmadan aynen ulaştırmak.
- Fetanet: Üstün bir zekaya, keskin bir sağduyuya ve yüksek bir kavrayış yeteneğine sahip olmak.
- İsmet: Günah işlemekten ve hata yapmaktan Allah’ın koruması sayesinde uzak kalmak.

5. Ahirete İman

Dünya hayatının geçici bir deneme yeri olduğunu, ölümden sonra ebedi ve yeni bir hayatın başlayacağını kabul etmektir.

Aşamaları ve Süreçleri: Ahiret inancı şu kavramsal zincirle gerçekleşir:
- Kıyamet: İsrafil (as) adlı meleğin birinci kez Sûr’a üflemesiyle dünya düzeninin altüst olması ve yaşayan tüm canlıların ölmesidir.
- Baas (Diriliş): Sûr’a ikinci kez üflenmesiyle birlikte tüm insanların hesap vermek üzere yeniden diriltilmesidir.
- Mahşer: Dirilen insanların hesap vermek amacıyla toplanacakları o devasa buluşma meydanıdır.
- Mizan: Ahirette insanların sevap ve günahlarının, yani tüm amel defterlerinin tartılacağı ilahi adalet terazisidir.

6. Kader ve Kazaya İman

Kader: Yüce Allah’ın sonsuz ilmi ve mutlak gücüyle, evrende olmuş ve gelecek olan her şeyi önceden planlaması, ölçülendirmesi ve bir program dahilinde bilmesidir. Evrendeki tüm fiziksel ve biyolojik yasalar (örneğin suyun kaldırma kuvveti, gece-gündüz dönüşümü) kadere uygun işler.
Kaza: Allah’ın önceden planladığı bu olayların zamanı, mekanı ve sırası geldiğinde gerçekleşip yaratılmasıdır. Yani kader plan, kaza ise o planın hayata geçmesidir.
Cüzi İrade ve Sorumluluk ilişkisi: Yüce Allah insanı robot gibi yaratmamış; ona tercih yapabilmesi için akıl ve özgür bir irade (cüzi irade) vermiştir. İnsan kendi hür seçimiyle iyiye yönelirse ödüllendirilir, kötüye yönelirse cezasını çeker. Fiziksel görünüşümüz, doğum yerimiz veya cinsiyetimiz bizim irademiz dışındadır (bu mutlak kaderdir) ama ahlaki tercihlerimiz tamamen bizim sorumluluğumuzdadır.
Tevekkül: Bir amaca ulaşmak veya bir işi başarmak için gerekli tüm gayreti, tedbiri gösterdikten sonra kalben Allah’a dayanıp güvenmek ve sonucu O’nun takdirine bırakmaktır. Tembellik edip çalışmamak tevekkül değildir; asıl tevekkül, tarlasını ekip sulayan çiftçinin hasat için Allah’a güvenip sığınması gibidir.

Sevgili Öğrenciler, Bu ünitede gördüğümüz üzere yaratılışımızın asıl gayesi, bizleri yoktan var eden Yüce Yaratıcımızı tanımak, O’na sarsılmaz bir imanla bağlanmak ve bu imanın gerektirdiği ahlaki güzellikleri (takva ve ihsanı) hayatımıza yansıtmaktır.

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Açık Lise sınavlarına hazırlanmanın en kolay hali: AçıkTercih AÖL Test Çöz!