Temel Dini Bilgiler 3. Ünite İmanın Meyvesi İbadetler

Anasayfa ›› A.Ö. İmam Hatip Lisesi ›› Temel Dini Bilgiler 3. Ünite İmanın Meyvesi İbadetler

0 views

3. ÜNİTE: İMANIN MEYVESİ: İBADETLER

İslam inancında iman, kalpte yanan bir meşale ise ibadetler de o meşalenin dışarıya yansıyan ışığı ve meyvesidir. Yüce Allah, imanın salih ameller ve ibadetler aracılığıyla değer kazandığını Kur’an-ı Kerim’de pek çok yerde belirtmiştir. Örneğin Asr suresinde insanın ancak iman edip dünya ve ahiret için yararlı işler (salih amel) yapması, birbirine hakkı ve sabrı tavsiye etmesiyle ziyandan kurtulacağı müjdelenmiştir.

3.1. İBADET VE İBADETİN KABUL ŞARTLARI

Bu bölümde öncelikle ibadet kavramının ne anlama geldiğini ve yaptığımız kulluk eylemlerinin Yüce Allah katında geçerli olabilmesi için hangi altın şartları taşıması gerektiğini inceleyeceğiz.

A) İbadet Kavramının Kapsamı

Sözlükte boyun eğmek, itaat etmek, kulluk ve tapınmak gibi anlamlara gelen ibadet, terim olarak kulun Yüce Allah’a olan sevgisini, saygısını, şükrünü ve bağlılığını göstermek amacıyla O’nun rızasını kazanmak için yaptığı her türlü güzel iş ve davranıştır.

İslam’da ibadet sadece namaz, oruç, hac, zekât ve kurban gibi belirli ritüellerden ibaret değildir. Elbette bunlar dinimizin temel direkleridir ancak bunlarla birlikte Allah’ın rızasını kazanma niyetiyle yapılan her güzel eylem ibadet kapsamına girer. Örneğin:

Yüce Allah’ın emirlerine içtenlikle itaat etmek ve Peygamber Efendimiz’in sünnetine uymak,
Anne babaya sevgi gösterip onlara iyilik etmek, akraba ve muhtaçlara el uzatmak,
Helal kazanç elde etmek için dürüstçe çalışmak ve insanlığa faydalı olmak için ilim öğrenmek,
Yaratıcımızın yüceliğini anarak O’nu zikretmek, evrendeki o muazzam düzeni derinlemesine tefekkür etmek,
Yaratılan her canlıyı Allah rızası için sevmek, hayvanlara ve çevreye merhametle yaklaşmak da birer ibadettir.

B) İbadetin Kabul Olmasının Üç Temel Şartı

Bir ibadetin biçimsel olarak yerine getirilmesi yeterli değildir; onun ilahi huzurda kabul görmesi ve insana manevi bir değer kazandırması için şu üç şartın bir arada bulunması gerekir:

1. Niyet (Bilinçli Yöneliş)

Niyet, sadece ibadetin başında dil ile söylenen kuru bir cümleden ibaret değildir. Gerçek niyet; kulun yapacağı ibadeti sadece ve sadece Yüce Allah’ın rızasını kazanmak, O’nun emrine boyun eğmek amacıyla bilinçli ve samimi bir şekilde kalbiyle üstlenmesidir. Peygamber Efendimiz (sav), bu hususu şu meşhur hadis-i şerifiyle beyan buyurmuştur: “Ameller niyetlere göredir…”. Bu demektir ki her iş, arkasındaki niyetin samimiyetine göre değer kazanır.

2. İhlas (Samimiyet)

İhlas; ibadetleri ve güzel davranışları araya hiçbir dünyevi çıkar, gösteriş (riya) veya insanların beğenisini kazanma arzusu katmadan, yalnızca ve yalnızca Yüce Allah için yapmaktır. Kur’an-ı Kerim, ibadetlerimizde ihlaslı olmamız gerektiğini En’am suresinin 162. ayetinde en güzel şekilde özetler: “De ki: Benim namazım, (her türlü) ibadetim, hayatım ve ölümüm, hepsi âlemlerin Rabb’i olan Allah içindir.”.

İhlas, insanın iç dünyasına ait bir sır olduğu için dışarıdan gözlemlenemez ve yargılanamaz; onun varlığını sadece Yüce Allah bilir. Yüce Allah, ihlasını koruyan samimi kullarını Kur’an’da muhlis sıfatıyla övmüş ve samimiyetini koruyan bu kulları şeytanın bile doğru yoldan saptıramayacağını bildirmiştir.

3. Kur’an ve Sünnete Uygunluk

İbadetlerin kabul edilebilmesi için Yüce Allah’ın bildirdiği sınırlara ve Sevgili Peygamberimiz’in (sav) gösterdiği uygulama biçimlerine tam olarak uyması gerekir. Kur’an-ı Kerim’de ana hatlarıyla emredilen ibadetler, Hz. Peygamber’in sünnetiyle hayat bulmuş ve detaylandırılmıştır. Peygamberimiz (sav), namaz ve hac gibi temel ibadetler için “Namazı benden gördüğünüz şekilde kılın.” ve “Haccın nasıl yapılacağını benden öğrenin.” buyurarak müminlerin ibadetlerde kendi kafalarına göre değil, sünnet-i seniyyeye uygun olarak hareket etmelerini emretmiştir.

C) İbadetlerin Temel İlkeleri

İslam dini, ibadetlerin ifasında insanın fıtratını göz önünde bulundurarak bazı temel ilkeler koymuştur:

Kolaylık İlkesi: Yüce Allah, kullarına güç yetiremeyecekleri sorumluluklar yüklememiştir. Örneğin; zengin olmayanları zekât ve hacdan muaf tutmuş, hasta veya yolcu olanlara ise ramazan orucunu daha sonra kaza etme kolaylığı tanımıştır.
Devamlılık İlkesi: İbadetlerde az da olsa istikrar ve süreklilik esastır. Sevgili Peygamberimiz (sav) bu hususu şu sözleriyle teşvik etmiştir: “Allah katında en sevimli ve sevabı en çok olan amel az da olsa devamlı yapılan ameldir.”.

3.2. İBADET VE TEMİZLİK İLİŞKİSİ

İslam dininde temizlik, sadece hijyenik bir zorunluluk değil, ibadetlerin kapısı ve imanın en önemli göstergelerinden biridir. Kur’an ve sünnette temizlik kavramı taharet kelimesiyle ifade edilir. Sözlükte arınmak anlamına gelen taharet, kulun maddi ve manevi tüm kirlerden temizlenmesini içerir.

A) Temizliğin Çeşitleri

Müslüman, hayatını maddi ve manevi temizlik dengesi üzerine kurmalıdır; çünkü bu iki temizlik boyutu birbirini tamamlayan unsurlardır:

1. Maddi Temizlik

Kişinin bedenini, elbiselerini, yaşadığı ve ibadet edeceği çevreyi gözle görülen her türlü kirden temiz tutmasıdır. Peygamber Efendimiz (sav), “Allah temizdir ve ancak temiz olan şeyleri kabul eder.” buyurarak maddi temizliğin ibadet hayatımızdaki önemini açıkça göstermiştir.

2. Manevi Temizlik

Kişinin iç dünyasını, kalbini ve ruhunu kirleten unsurlardan arındırmasıdır. Bu arınma; yalan, gıybet, iftira gibi kötü sözlerden uzak durmak; kalbi haset, kibir, riya (gösteriş), kıskançlık ve öfke gibi manevi hastalıklardan temizlemekle gerçekleşir. Kalbin her an Allah’tan başka her türlü batıl düşünceden temiz tutulması da manevi temizliğin en zirve noktasıdır.

B) Hükmî Temizlik Türleri (Abdest, Gusül ve Teyemmüm)

Başta namaz olmak üzere bazı ibadetlerin ifası, ancak hükmî temizlik dediğimiz özel arınma yöntemleriyle mümkündür. Bu yöntemler şunlardır:

1. Abdest (Vücudun Belli Bölümlerini Arındırmak)

Abdest, vücuttaki belirli organların usulüne uygun olarak yıkanması veya ıslak elle sıvazlanması (mesh edilmesi) şeklinde yapılan hükmî temizliktir. Namaz kılmak, Kâbe’yi tavaf etmek, tilavet secdesi yapmak ve Kur’an-ı Kerim’e dokunmak için abdestli olmak şarttır.

Kur’an-ı Kerim’de Maide suresinin 6. ayetinde bildirilen ve yerine getirilmesi kesin olarak farz olan abdestin dört şartı şunlardır:

Yüzü sınırları dahilinde yıkamak,
Kolları dirseklerle birlikte yıkamak,
Başın en az dörtte birini ıslak elle mesh etmek,
Ayakları topuklarla birlikte yıkamak.

Peygamberimiz (sav), akan bir nehrin kenarında bile olsak abdest alırken suyu israf etmekten kaçınmamız gerektiğini sıkıca tembihlemiştir.

2. Gusül (Boy Abdesti)

Gusül, cünüplük, hayız (kadınların özel günü) ve nifas (lohusalık) gibi hükmî kirlilik durumlarından sonra tüm vücudun temiz suyla yıkanmasıyla yapılan dinî temizliktir. Cuma ve bayram namazlarından önce, hac için ihrama girmeden önce gusül almak ise Peygamberimiz’in güzel bir sünnetidir. Guslün yerine getirilmesi zorunlu olan üç temel farzı şunlardır:

Ağza bolca su verip çalkalamak (mazmaza),
Burna su çekip içini iyice temizlemek (istinşak),
Bütün vücudu tepeden tırnağa, üzerinde hiç kuru yer kalmayacak şekilde yıkamak.

3. Teyemmüm (Toprakla Arınma)

Sözlükte yönelmek ve kastetmek anlamına gelen teyemmüm, abdest veya gusül için temiz suyun bulunamadığı ya da suyu kullanma imkanının olmadığı (hastalık, aşırı soğuk vb.) durumlarda, abdest ve gusül niyetiyle temiz toprak veya toprak cinsinden bir maddeyle yapılan hükmî temizliktir. Yüce Allah bu kolaylığı Maide suresinde şöyle açıklamıştır: “(…) Su bulamamışsanız o zaman temiz bir toprakla teyemmüm edin. Onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin (…)”. Teyemmümün alınış aşamaları şunlardır:

Euzübesmele çekilerek teyemmüm abdesti veya guslü almaya niyet edilir,
Eller temiz toprağa vurularak hafifçe silkelenir ve yüzün tamamı bir defa mesh edilir,
Eller tekrar toprağa vurulup silkelendikten sonra, önce sağ kol dirsekle beraber, sonra da sol kol dirsekle beraber mesh edilir.

3.3. İSLAM’DA TEMEL İBADETLER

İslam dininin üzerine kurulduğu, müminlerin hayatını disipline eden, onları kötülüklerden koruyarak ahlaken yücelten temel ibadetleri beş başlık altında ele alırız:

A) Müminin Miracı: Namaz

Namaz (Kur’an’daki ifadesiyle salat), tekbirle başlayıp selamla son bulan, Peygamber Efendimiz’in yapıp öğrettiği belirli rükün, söz ve dualardan oluşan bedenî bir ibadettir. Ergenlik çağına gelmiş ve akli dengesi yerinde olan her Müslümana günde beş vakit namaz kılmak farzdır. Namaz, ahirette hesabı ilk sorulacak ibadettir ve Peygamberimiz (sav) tarafından “Namaz dinin direğidir” ve “Kulun Rabb’ine en yakın olduğu an secde hâlidir.” sözleriyle tanımlanmıştır.

Namaz ibadetinin geçerli sayılabilmesi için namazın on iki farzının eksiksiz yerine getirilmesi gerekir. Bu farzların altısı namazdan önce yapılması gereken hazırlıklar (Şartlar), diğer altısı ise namazın içinde yapılan eylemlerdir (Rükünler).

1. Namazın Hazırlık Şartları (Namazın Dışındaki Farzlar)

Hadesten Taharet: Abdestsiz olanın abdest alması, gusül gerektirenlerin gusletmesi.
Necasetten Taharet: Namaz kılacak kişinin bedeninde, giysilerinde ve namaz kılacağı yerde bulunan, gözle görülen maddi pislikleri temizlemesi.
Setriavret: Dinen örtülmesi farz olan bölgelerin örtülmesidir. Erkeklerde göbek ile diz kapağı arası; kadınlarda ise el, yüz ve ayaklar dışındaki tüm bedendir.
İstikbalikıble: Namaz kılarken Kâbe’ye (kıbleye) doğru yönelmektir.
Vakit: Kılınacak namazı kendi vakti içinde kılmaktır.
Niyet: Kılınacak namazı belirleyerek kalben Allah rızası için yönelmektir.

2. Namazın Rükünleri (Namazın İçindeki Farzlar)

İftitah Tekbiri: Namaza başlarken elleri kaldırıp “Allahüekber” demektir.
Kıyam: Ayakta durabilecek gücü olanların namazı ayakta kılmasıdır.
Kıraat: Namazda ayaktayken Kur’an-ı Kerim’den bir miktar ayet okumaktır.
Rükû: Kıraatten sonra elleri dizlere koyarak eğilmek, sırtı düz tutmaktır.
Secde: Alın, burun, eller, dizler ve ayak parmaklarını yere değdirecek şekilde iki kez yere kapanmaktır.
Kade-i Ahire (Son Oturuş): Namazın sonunda “Tahiyyat” duasını okuyacak kadar oturup beklemektir.

3. Namaz Çeşitleri ve Rekât Sayıları

Namazlar hükümlerine göre farz, vacip ve nafile olmak üzere üçe ayrılır:

Farz Namazlar: Beş vakit namaz (sabah, öğle, ikindi, akşam, yatsı) ve cuma namazıdır.
Vacip Namazlar: Vitir namazı ve bayram namazlarıdır.
Nafile Namazlar: Beş vakit namazın sünnetleri ile teravih namazı gibi isteğe bağlı kılınan namazlardır.

Günlük farz ve vacip namazların toplam rekât dağılımları şu şekildedir:

Sabah Namazı: 2 rekât sünnet, 2 rekât farz olmak üzere toplam 4 rekâttır.
Öğle Namazı: 4 ilk sünnet, 4 farz, 2 son sünnet olmak üzere toplam 10 rekâttır.
İkindi Namazı: 4 sünnet, 4 farz olmak üzere toplam 8 rekâttır.
Akşam Namazı: 3 farz, 2 son sünnet olmak üzere toplam 5 rekâttır.
Yatsı Namazı: 4 ilk sünnet, 4 farz, 2 son sünnet olmak üzere toplam 10 rekâttır.
Vitir Namazı: Yatsı namazından sonra kılınan 3 rekâtlık vacip namazdır.
Cuma Namazı: Cemaatle kılınan, hutbe okunan, 4 ilk sünnet, 2 farz ve 4 son sünnetten oluşan toplam 10 rekâttır.
Bayram Namazı: Yılda iki kez kılınan 2 rekâtlık vacip namazdır.

B) Kötülüklere Kalkan Olan Oruç

Kur’an’da savm ve sıyam kelimeleriyle ifade edilen oruç, tan yerinin ağarmasından (imsak) akşam güneşin batışına (iftar) kadar Allah rızası için yemekten, içmekten ve her türlü bedeni/nefsani arzulardan uzak durarak nefsi terbiye etmektir. Ramazan orucu, Hicret’in ikinci yılında farz kılınmıştır.

Oruçla ilgili bilinmesi gereken temel kavram ve ilkeler şunlardır:

İmsak: Orucun başladığı, yeme içmenin kesildiği vakittir.
İftar: Güneşin batışıyla orucun açıldığı andır.
Sahur: İmsaktan önce oruca hazırlık için yenilen bereketli yemektir.
Teravih: Ramazan gecelerinde yatsıdan sonra kılınan 20 rekâtlık sünnet namazdır.
Fıtır Sadakası (Fitre): Ramazan ayının sonuna ulaşan Müslümanların vacip olarak verdikleri can sadakasıdır.
Fidye: Sürekli hastalığı olanların ya da yaşlılık nedeniyle oruç tutamayanların, tutamadıkları her gün için bir fakiri doyuracak miktarda verdikleri paradır.

C) Arınma ve Yardımlaşma Köprüsü: Zekât

Zekât; dinen zengin sayılan bir Müslümanın, yılda bir kez malının belirli bir oranını (genellikle yüzde iki buçuğunu yani kırkta birini) Allah rızası için Kur’an’da belirlenen muhtaç kimselere vermesidir.

Nisap Miktarı: Zekât ve hac gibi mali ibadetlerle yükümlü olmak için dinin koyduğu asgari zenginlik ölçüsüne nisap denir.
Sosyal Rolü: Peygamberimiz’in “Zekât, İslam’ın köprüsüdür.” hadisinde belirtildiği gibi, zekât zengin ile fakir arasında sevgi ve güven bağları kurarak toplumsal adaleti ve ekonomik dengeyi sağlar.

D) Allah’ın Evinde Misafirlik: Hac ve Umre

Hac; yılın belirli günlerinde (Zilhicce ayında) Mekke’deki Kâbe’yi, Arafat’ı ve diğer kutsal mekanları usulüne uygun olarak ziyaret ederek yerine getirilen, hem mali hem de bedenî bir ibadettir.

Haccın geçerli olması için yapılması şart olan üç büyük farzı şunlardır:

İhrama Girmek: Hac niyetiyle normalde helal olan bazı davranışları (tıraş olmak, koku sürünmek vb.) hac süresince kendine yasaklamaktır. İhrama girerken Yüce Allah’ın davetine şükürle icabet edildiğini gösteren Telbiye duası okunur.
Arafat’ta Vakfe Yapmak: Arefe günü Arafat denilen yerde bir süre kalıp dua etmektir. Peygamberimiz “Hac, Arafat’tan ibarettir.” buyurmuştur.
Kâbe’yi Tavaf Etmek (Ziyaret Tavafı): Hacerülesved’in hizasından başlayarak Kâbe’nin etrafında yedi kez dönmektir. Her bir dönüşe şavt, yedi dönüşe ise bir tavaf denir.

Haccın vacipleri arasında ise Safa ve Merve tepeleri arasında yedi kez gidip gelmeyi ifade eden Sa’y, Müzdelife vakfesi, şeytan taşlama ve saçları keserek ihramdan çıkmak yer alır.

Umre: Belirli bir vakte bağlı olmadan, ihramlı olarak Kâbe’yi tavaf edip Safa ile Merve arasında sa’y yaptıktan sonra tıraş olup ihramdan çıkmaktır. Umrede Arafat vakfesi, şeytan taşlama ve kurban kesme eylemleri bulunmaz.

E) Kulluk ve Samimiyet Beyanı: Kurban

Sözlükte yakınlaşmak anlamına gelen kurban; Yüce Allah’a yakınlaşmak ve O’nun rızasını kazanmak amacıyla Kurban Bayramı günlerinde belirli cinsten (koyun, keçi, sığır, deve) hayvanların usulüne uygun olarak kesilmesidir.

Kurban kesmekteki asıl gaye, et veya kan akıtmak değil, Yüce Allah’ın emrine gösterilen teslimiyet ve takvadır. Hac suresinin 37. ayetinde bu durum şöyle açıklanır: “Onların ne etleri Allah’a ulaşır ne de kanları. O’na ulaşacak olan sadece sizin takvanızdır…”. Kurban etinin üçte biri ev halkına, üçte biri akraba ve komşulara, kalan üçte biri ise kurban kesemeyen yoksullara dağıtılarak toplumsal bir sevgi ve paylaşım köprüsü kurulur.

Sevgili Öğrenciler, Bu ünitede öğrendiğimiz üzere ibadetler; kalbimizdeki imanın hayata yansıyan en güzel meyveleridir. İbadetlerimizi niyet, ihlas ve sünnete uygunluk ilkeleri çerçevesinde, maddi ve manevi temizliğimize dikkat ederek yerine getirdiğimizde gerçek anlamda kulluk bilincine ve gönül huzuruna kavuşuruz.

Sosyal Medyada Paylaş Facebook Twitter Google+

Açık Lise sınavlarına hazırlanmanın en kolay hali: AçıkTercih AÖL Test Çöz!