AÖL Coğrafya 3 Dersi Sorumlu Olduğunuz Konular ve Çalışma Rehberi 2026

Anasayfa ›› Coğrafya ›› AÖL Coğrafya 3 Dersi Sorumlu Olduğunuz Konular ve Çalışma Rehberi 2026

67 views

AÖL Coğrafya 3 Dersi Sorumlu Olduğunuz Konular ve Çalışma Rehberi 2026

AÇIK ÖĞRETİM LİSESİ (AÖL) 10. SINIF COĞRAFYA DERSLERİ

AÖL Coğrafya 3 Dersleri Sınav Hazırlık, Müfredat Rehberi ve Çıkmış Soru Analizleri

📌 Bu Rehber Hakkında: Bu çalışma rehberi, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) 10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı ve AÖL müfredatına tam uyumlu olarak hazırlanmıştır. MEB Ders Kitabı’nın 129. sayfasına kadar olan konular Coğrafya 3 dersini, 130. sayfadan sonuna kadar olan konular ise Coğrafya 4 dersini oluşturmaktadır. Rehberde ünite kazanımları, konu özetleri, çıkmış soru tipolojileri ve kritik kavramlar yer almaktadır.

BÖLÜM 1: COĞRAFYA 3 DERSİ ÇALIŞMA REHBERİ

1. Ders Tanıtımı ve Müfredat Yapısı

Coğrafya 3 dersi, Millî Eğitim Bakanlığı 10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı’nın 1. sayfasından 129. sayfasına kadar olan konuları kapsamaktadır. Açık Öğretim Lisesi (AÖL) müfredatında bu ders; Coğrafi Bakış, Mekansal Bilgi Teknolojileri ve Doğal Sistemler ve Süreçler temalarını işlemektedir. Coğrafya 3; yeryüzünün iç yapısını, dağların, ovaların ve platoların oluşum süreçlerini, kayaç çeşitlerini, su kaynaklarını, harita ve CBS teknolojilerini ve insan-doğa etkileşimini analitik, mekânsal ve nedensellik ilkeleri çerçevesinde sunar.

2. Tema Özetleri

🔹 1. Ünite: Coğrafi Bakış (s. 1 – 25)

Bu konuda insanın doğal çevreyle etkileşimi, coğrafyanın temel ilkeleri (dağılış, nedensellik, karşılıklı ilgi) ve coğrafi düşünce becerileri ele alınmıştır. İnsan faaliyetlerinin doğal ortama etkileri ile doğal süreçlerin insan yaşamına yön verişi bütüncül ve sentezci bir bakış açısıyla işlenmektedir.

🔹 2. Ünite: Mekansal Bilgi Teknolojileri (s. 26 – 45)

Bu konuda harita okuryazarlığı, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama teknolojileri tanıtılmaktadır. Konum belirleme, mekânsal veri analizi, afet takibi, kentsel büyüme izleme ve tarımsal uygulamalarda modern teknolojilerin kullanım amaçları ve yöntemleri incelenmektedir.

🔹 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler (s. 46 – 129)

Bu konuda yerkürenin katmanları, jeolojik zamanlar, levha tektoniği ve iç kuvvetler (orojenez, epirojenez, volkanizma, depremler); kayaç türleri ve fiziksel-kimyasal ayrışma süreçleri; okyanus, deniz, akarsu, göl ve yer altı suları (su varlığı) ile rüzgâr, buzul, dalga ve karstik dış kuvvetlerin oluşturduğu yer şekilleri kapsamlı biçimde ele alınmıştır.

🔹 4. Ünite: Beşeri Sistemler ve Süreçler (s. 118 – 142)

(Bu temanın ilk konusu AÖL Coğrafya 3 dersi kapsamındadır.) Bu konuda dünya ve Türkiye nüfusunun gelişimi, nüfus piramitleri, nüfus dağılışını etkleyen fiziki ve beşerî faktörler, göçler, yerleşme dokuları ve şehirlerin fonksiyonları (maden, sanayi, turizm vb.) ele alınmıştır. İklim ve engebenin yerleşmeyi sınırlandırması somut örneklerle incelenmektedir.

Daha fazla ve interaktif konu testleri ve detaylı konu anlatımları için Açık Tercih Uygulamasını indirin!

İOS (İPhone ve İPad) Cihazlar : Açık Tercih Açık Lise Test Çöz Mobil Uygulaması İndirin!

Android Cihazlar : Açık Tercih Açık Lise Test Çöz Mobil Uygulaması İndirin!

3. Çıkmış Soru Kazanım Analizleri ve Soru Tipolojileri

Tablo 1: Coğrafya 3 Dersi Ünite, Konu ve Sınav Ağırlık Dağılımı

Ünite No & Adı	Konu Başlıkları	Kitap Sayfa Aralığı	AÖL Sınav Ağırlığı
1. Ünite: Coğrafi Bakış	Coğrafi Bakış, İnsan ve Doğa Etkileşimi, Nedensellik İlkesi	s. 1 – 25	%10 – %15
2. Ünite: Mekansal Bilgi Teknolojileri	Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Uzaktan Algılama, Harita Okuryazarlığı	s. 26 – 45	%10 – %15
3. Ünite (3.1): Doğal Sistemler – İç Kuvvetler	Jeolojik Zamanlar, Orojenez, Volkanizma, Depremler, Levha Tektoniği, Türkiye Yer Şekilleri	s. 46 – 75	%25 – %30
3. Ünite (3.2): Doğal Sistemler – Kayaçlar	Püskürük, Tortul ve Başkalaşım Kayaçlar, Kimyasal ve Fiziksel Çözünme, Fosiller	s. 76 – 95	%15 – %20
3. Ünite (3.3): Doğal Sistemler – Su Kaynakları	Okyanuslar, Denizler, Göller, Akarsular, Yer Altı Suları, Türkiye Su Varlığı	s. 96 – 110	%10 – %15
3. Ünite (3.4-5): Doğal Sistemler – Dış Kuvvetler	Akarsular, Rüzgârlar, Buzullar, Dalga ve Akıntılar, Karstik Şekiller	s. 111 – 129	%15 – %20

Daha fazla ve interaktif konu testleri ve detaylı konu anlatımları için Açık Tercih Uygulamasını indirin!

İOS (İPhone ve İPad) Cihazlar : Açık Tercih Açık Lise Test Çöz Mobil Uygulaması İndirin!

Android Cihazlar : Açık Tercih Açık Lise Test Çöz Mobil Uygulaması İndirin!

📝 1. Ünite (Coğrafi Bakış) Örnek Soru: İnsan ve Doğa Etkileşimi / Coğrafi Bakış

Tablolarda Marmara Gölü’nün 2012 ve 2017 yıllarındaki su durumuna ait bilgiler verilmiştir. Su yüzeyindeki küçülme ve su miktarındaki azalma incelendiğinde yağış azlığı, buharlaşma şiddeti ve sulama amaçlı aşırı su çekiminin etkili olduğu tespit edilmiştir.

Bu durum coğrafyanın hangi temel ilkesi ve bakış açısıyla incelenir?

A) Nedensellik ve İnsan-Doğa Etkileşimi

B) Yalnızca Jeolojik Zaman Çizelgesi

C) Mutlak Konum Değişimi

D) Sadece Kartografik Projeksiyonlar

✅ Doğru Cevap: A Seçeneği

🔍 Çözüm ve Analiz: Paragrafta göldeki su seviyesi değişiminin hem doğal (yağış, buharlaşma) hem de beşerî (sulama) nedenleri bir arada ele alınarak neden-sonuç ilişkisi kurulmuştur. Bu durum coğrafyanın nedensellik ilkesini ve insan-doğa etkileşimini somutlaştırmaktadır.

📝 2. Ünite (Mekansal Bilgi Teknolojileri) Örnek Soru: Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama

Uzaktan algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) günümüzde doğal kaynakların yönetimi, tarım alanlarının izlenmesi, kentsel büyüme ve altyapı planlaması ile afet yönetimi gibi alanlarda yaygın olarak kullanılmaktadır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi CBS ve uzaktan algılama teknolojilerinin temel amaçlarından biri olamaz?

A) Çevre tehdidi altındaki alanların tespiti ve müdahalesi

B) Sanayi alanlarının kontrolsüz genişletilmesi ve fosil yakıt kullanımının artırılması

C) Kentleşme sorunlarının en aza indirilerek yaşam kalitesinin artırılması

D) Tarımsal üretimin verimli ve sürdürülebilir kılınması

✅ Doğru Cevap: B Seçeneği

🔍 Çözüm ve Analiz: CBS ve uzaktan algılama teknolojileri doğal çevreyi korumak, planlama yapmak ve sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla kullanılır. Sanayi alanlarının kontrolsüz genişlemesi veya fosil yakıt kullanımının artırılması çevreye zarar veren olumsuz durumlar olup bu teknolojilerin amaçları arasında yer almaz.

📝 3. Ünite (İç Kuvvetler) Örnek Soru: Türkiye’de Fay Hatları ve Tektonik Oluşumlar

Türkiye’nin batı kısmı oldukça kırıklı bir arazi yapısına sahiptir. Batı Anadolu Fay Zonu’nun bulunduğu bu kırıklı arazide blokların yükselmesiyle horstlar, çökmesiyle grabenler oluşmuştur.

Aşağıdakilerden hangisi bu kırıklı yapıda oluşan graben ovalarından biridir?

A) Gediz Ovası

B) Adapazarı Ovası

C) Düzce Ovası

D) Bolu Ovası

✅ Doğru Cevap: A Seçeneği

🔍 Çözüm ve Analiz: Gediz Ovası, Ege Bölgesi’ndeki kırıklı (horst-graben) yapı üzerinde oluşan tipik bir çöküntü (graben) ovasıdır. Adapazarı, Düzce ve Bolu ovaları ise Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF) üzerindeki tektonik ovalardır.

📝 3. Ünite (Kayaçlar) Örnek Soru: Kayaç Türleri ve Çözünme Süreçleri

Sıcaklık ve nem miktarının yüksek olduğu bölgelerde kayaçlarda kimyasal çözünme hızı oldukça yüksektir.

Buna göre Türkiye haritasında numaralandırılan alanların hangisinde kimyasal çözünmenin en şiddetli olması beklenir?

A) Karadeniz Kıyı Kuşağı (Nem ve yağışın yüksek olduğu alanlar)

B) İç Anadolu Bölgesi (Kurak alanlar)

C) Güneydoğu Anadolu (Şiddetli buharlaşma alanı)

D) Doğu Anadolu’nun yüksek platoları

✅ Doğru Cevap: A Seçeneği

🔍 Çözüm ve Analiz: Kimyasal çözünme su (nem) ve sıcaklığın arttığı yerlerde hızlanır. Türkiye’de nem ve yıllık yağış miktarının en fazla olduğu Doğu/Batı Karadeniz kıyı kuşağı, kimyasal çözünmenin en şiddetli görüldüğü sahadır.

📝 3. Ünite (Dış Kuvvetler) Örnek Soru: Rüzgârın Şekillendirici Etkisi ve Yer Şekilleri

Kurak ve yarı kurak iklim özelliğine sahip, bitki örtüsünden yoksun arazilerde rüzgârların aşındırma ve biriktirme faaliyetleri belirginleşir.

Türkiye haritası üzerinde verilen alanlardan hangisinde rüzgârın şekillendirici etkisi diğerlerine göre daha fazladır?

A) Doğu Karadeniz Kıyıları

B) İç Anadolu (Konya – Karapınar Çevresi)

C) Yıldız Dağları Yöresi

D) Biga Yarımadası

✅ Doğru Cevap: B Seçeneği

🔍 Çözüm ve Analiz: İç Anadolu Bölgesi (özellikle Konya-Karapınar çevresi), bitki örtüsünün cılız ve iklimin yarı kurak olması nedeniyle rüzgâr aşındırma ve biriktirme şekillerinin (mantar kaya, kumul vb.) Türkiye’de en yoğun görüldüğü alandır.

Daha fazla ve interaktif konu testleri ve detaylı konu anlatımları için Açık Tercih Uygulamasını indirin!

İOS (İPhone ve İPad) Cihazlar : Açık Tercih Açık Lise Test Çöz Mobil Uygulaması İndirin!

Android Cihazlar : Açık Tercih Açık Lise Test Çöz Mobil Uygulaması İndirin!

4. Kritik Kavramlar Sözlüğü (Coğrafya 3)

Orojenez: Levha hareketleri sonucu tortul tabakaların sıkışarak kıvrılması veya kırılmasıyla gerçekleşen dağ oluşumu sürecidir.
Horst ve Graben: Kırıklı yer yapısında yükselen bloklara ‘horst’ (dağ), çöken bloklara ‘graben’ (çöküntü ovası) adı verilir.
Kimyasal Çözünme: Kayaçların su ve sıcaklık etkisiyle kimyasal bileşimlerinin değişerek ayrışmasıdır; nemli bölgelerde yaygındır.
Fiziksel (Mekanik) Ufalanma: Kayaçların gece-gündüz sıcaklık farkı etkisiyle kimyasal yapısı değişmeden parçalanmasıdır; kurak alanlarda görülür.
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS): Mekânsal verilerin bilgisayar ortamında toplanması, depolanması, analiz edilmesi ve haritalandırılması teknolojisidir.
Falez (Yalıyar): Dalga aşındırması sonucunda yüksek ve dik kıyılarda meydana gelen dikliklerdir.