2025 TYT Sosyal Bilimler Similasyonu Deneme Sınavı

• A seçeneği: Kurultay'da önemli meselelerin "tartışılarak" karara bağlanması, devlet işlerinde karşılıklı fikir alışverişi yapılan bir meşveret (danışma) ortamı olduğunu gösterir.
• C seçeneği: Kararların "töreye uygun bir biçimde karara bağlanması", geleneksel hukukun yönetimde temel alındığını kanıtlar.
• D seçeneği: "Hatunun da kurultaya katılması ve elçileri kabul etmesi", kadının yönetimde ve diplomaside (elçi kabulü) rol aldığının açık bir göstergesidir.
• E seçeneği: Meclise "boy beylerinin" de katılması, devleti oluşturan farklı boyların yönetimde temsil edildiğini kanıtlar.

• A seçeneği: Tuğrul Bey'in, Sünni Abbasi Halifesi'ni "Şii" Büveyhoğulları'nın baskısından kurtarması, mezhep temelli siyasi bir çatışmaya müdahale edildiğini gösterir.
• B seçeneği: Halifenin ona unvan ve taç vermesiyle "İslam dünyasının siyasi liderliği ve koruyuculuğu Selçuklulara geçmiştir" ifadesinden B seçeneğine net olarak ulaşılır.
• C seçeneği: Siyasi liderliğin Selçuklulara geçmesi ve halifenin "sadece dinî otoriteyi elinde tutması", Abbasilerin siyasi gücünü kaybettiğini kanıtlar.
• E seçeneği: "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanının alınması, Türklerin (Selçukluların) itibar ve saygınlığının arttığının kanıtıdır.

• A seçeneği: Yabancı malların "pazarları istila etmesini" durdurmak için yerli malı teşvik edilmektedir, dolayısıyla açık pazar olmanın önüne geçilmek istenmektedir.
• B seçeneği: "El tezgâhlarının birleştirilerek fabrikalaşmaya geçilmesi" hedefi, yerli esnafı Avrupa fabrikalarıyla rekabet edebilir hâle getirmek içindir.
• C seçeneği: El tezgâhlarından fabrikalara geçiş arzusu, doğrudan küçük ölçekli üretimden büyük ölçekli üretime (seri üretime) geçme amacı taşır.
• E seçeneği: Kendi fabrikalarını kurma ve yerli malı kullanma politikası, dışa bağımlılığı azaltma amacının en net göstergesidir.

Doğru Cevap: D

• I. öncül: Başbakanın "yorgun İngiliz askerlerini tekrar Anadolu'nun zorlu coğrafyasına süremeyiz" demesi, İngiltere'nin kendi askerî gücünü ve can kaybını riske atmaktan kaçındığını gösterir. Bu öncüle ulaşılır.
• II. öncül: İngiltere'nin, Boğazlar ve Akdeniz'deki çıkarlarını korumak için "bizim adımıza düzeni sağlayacak, daha az maliyetli... Yunan ordusuna ihtiyacımız var" demesi, Yunanistan'ı taşeron (vekil güç) olarak kullandığını kesin olarak kanıtlar. Bu öncüle de ulaşılır.
• III. öncül: Metnin içerisinde Fransa veya İtalya gibi diğer müttefiklerle yaşanmış herhangi bir tartışma, diplomatik kriz veya antlaşmazlıktan söz edilmemektedir. Metin sadece İngiltere'nin kendi iç stratejisine odaklanmıştır. Bu nedenle III. öncüle ulaşılamaz.

• 1. Doğu Anadolu'da bir Ermeni devletinin (Ermeni yurdu) kurulmasına kesinlikle izin verilmemesi,
• 2. Kapitülasyonların bütün sonuçlarıyla birlikte kesin olarak kaldırılması.

Doğru Cevap: E

• A, B, C ve D seçenekleri: Tamamen yükseltinin sıcaklık üzerindeki düşürücü etkisiyle ilgilidir. Dağ yamacında yükselen havanın soğuması, çok sıcak olan Ekvator'da bile yüksek rakımlarda kar görülmesi, Türkiye'de doğuya doğru rakımın (yükseltinin) artmasına bağlı olarak sıcaklıkların düşmesi ve aynı enlemdeki iki farklı rakıma sahip noktanın sıcaklığının farklı olması doğrudan "yükselti" faktörünün sonucudur.
• E seçeneği: Kuzey Yarım Küre'deki dağların güney yamaçlarının kuzey yamaçlarından daha sıcak olması, Güneş ışınlarının geliş açısıyla ilgilidir. Bu duruma Bakı etkisi denir. Bu olgunun yükseltinin sıcaklığı düşürmesiyle bir ilgisi yoktur; tamamen Dünya'nın şekli, eksen eğikliği ve yeryüzü şekillerinin Güneş'e dönük olmasıyla ilgilidir.

• Öncüllerde özellikleri verilen bitki formasyonu Maki'dir. Makiler; yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen Akdeniz ikliminin tipik bitki örtüsüdür.
• Zeytin, defne, zakkum gibi türler barındırması, kısa boylu (bodur) çalı formunda olması ve kızılçamların tahribiyle oluşması makinin en ayırt edici özellikleridir. Kalın ve tüylü yaprak yapısı, bitkinin yaz kuraklığına adapte olup su kaybını en aza indirmesini sağlar.
• Akdeniz iklimi (dolayısıyla maki bitki örtüsü); Akdeniz Havzası'na kıyısı olan ülkelerde, Kuzey Amerika'da Kaliforniya kıyılarında, Güney Amerika'da Orta Şili'de, Güney Afrika'da Kap Bölgesi'nde ve Avustralya'nın güneybatısında doğal olarak yayılış gösterir.
• Diğer seçeneklerin analizi: A şıkkı Ekvatoral Yağmur Ormanları'nı, B şıkkı kışın yaprağını döken Muson Ormanları'nı, C şıkkı iğne yapraklı Tayga Ormanları'nı ve Tundra biyomunu ifade eder.

• A Seçeneği Doğrudur: I. alan (Çatalca-Kocaeli), Türkiye'de sanayi ve ticaretin kalbidir, bu nedenle nüfus çok yoğundur.
• B Seçeneği Doğrudur: II. alan (Taşeli Platosu), Akdeniz bölgesinde yer alıp kireç taşlı (karstik) ve son derece engebeli bir yapıya sahip olduğu için tarım zordur, nüfus seyrektir.
• C Seçeneği Doğrudur: III. alan (Çukurova), çok verimli alüvyal topraklara sahiptir. Hem tarım hem de tarıma dayalı sanayi yoğun nüfuslanmayı sağlamıştır.
• E Seçeneği Doğrudur: V. alan (Yıldız Dağları), Marmara Bölgesi'nde olmasına rağmen dağlık olması ve ana yolların (Transit geçişlerin) uzağında kalması nedeniyle seyrek nüfusludur.
• D Seçeneği Yanlıştır: IV numaralı alan (Erzurum-Kars Platosu) yüksek bir platodur. Bu bölgede nüfusun seyrek olmasının temel nedeni arazinin sarp dağlık veya sık ormanlarla kaplı olması değildir (Bölgenin doğal bitki örtüsü orman değil, çayırdır). Nüfusun seyrek olmasının asıl ve en temel nedeni iklimin çok sert (şiddetli karasal) olması ve kışların çok uzun/soğuk geçmesidir. "Sarp dağlık ve gür orman" ifadesi Doğu Karadeniz'in iç kesimlerini tarif etmek için kullanılır.

• I. Doğal bitki örtüsünün cılız olması: Erozyonu artıran en temel nedendir. Ağaç ve bitki köklerinin toprağı tutamaması, toprağın rüzgâr ve su ile kolayca süpürülmesine neden olur.
• III. Meraların aşırı otlatılması: Meralardaki otların hayvanlar tarafından aşırı tüketilmesi (aşırı otlatma), toprağın üzerindeki koruyucu örtüyü yok ettiği için erozyonun şiddetini artırır.
• II. Tarım arazilerinin eğim yönüne dik sürülmesi: Bu durum erozyonu artıran değil, erozyonu önleyen (azaltan) bir uygulamadır. Tarlalar eğim yönünde (yukarıdan aşağıya) sürülürse suyun akışı hızlanır ve toprak yıkanır. Ancak yamaç boyunca eğime dik (yatay eksende) sürülürse, açılan saban izleri suyun hızını kesen küçük setler (teraslar) oluşturur ve erozyon engellenir.

• Parçada, günümüz yapay zekâlarının Turing Testi'ni geçebildiği (yani dışarıdan bakıldığında insan gibi mantıklı tepkiler verebildiği) güncel durumu belirtilmektedir.
• Ancak John Searle'ün "Çin Odası Argümanı" referans gösterilerek, makinenin ne kadar mükemmel cevaplar verirse versin aslında ne söylediğini "bilmediği" ve anlamlandıramadığı vurgulanmıştır. Makine sadece kodlanmış algoritmaları (kural kitapçığını) işleterek sembolleri yan yana getirir.
• Bu nedenle çağdaş filozofların eleştirisinin temel dayanağı, "içerikleri kavramanın insana has bir özellik olduğu" ve yapay zekânın algoritması ne kadar gelişirse gelişsin bilincin yerini tutamayacağıdır. Makinenin sembolik kuralları (sentaks) kusursuz işletmesi, gerçek bir "anlama/kavrama" (semantik) süreci yaratmaz. Bu eleştiri C seçeneğinde tam olarak özetlenmiştir.