TYT Türkçe Cümlenin Öğeleri Konu Anlatımı ve Konu Testi

Anasayfa ›› Türk Dili ve Edebiyatı ›› TYT Türkçe Cümlenin Öğeleri Konu Anlatımı ve Konu Testi

yorumsuz

3 views

TYT Türkçe Cümlenin Öğeleri Konu Anlatımı ve Konu Testi

TYT Türkçe Cümlenin Öğeleri Testi

Lütfen sayfa yüklenirken bekleyiniz, tarayıcınızda javascript desteğinin etkin olduğundan emin olunuz.

Eğer sayfa yüklenmediyse buraya tıklayınız.

TYT Türkçe Cümlenin Öğeleri Testi

Başla

Tebrikler - TYT Türkçe Cümlenin Öğeleri Testi adlı sınavı başarıyla tamamladınız.Sizin aldığınız skor %%SCORE%% en yüksek skor %%TOTAL%%.Hakkınızdaki düşüncemiz %%RATING%%

Yanıtlarınız aşağıdaki gibidir.

Soru 1

Yaz mevsiminin ilk günlerini ormanlarla, dağlarla ve denizle karşılamak için çevirdim rotamı Sinop’a. (II) Şehir merkezine gider gitmez, methini önceden duyduğum yerel pazara uğradım ve kahvaltılıklarımı alıp doğruca limandaki çay bahçesine yöneldim. (III) Balığa giden sandalları ve küçük tekneleri izlemek, Sinop’ta neler olup bittiğini öğrenmek için bu çay bahçeleri en doğru adres. (IV) Yalı Kahvesi’nde denize nazır bir masaya yerleşip müşterilerinin adını, kahvesini yahut çayını nasıl içtiğini bildiği rivayet edilen Mükremin’den bir çay da ben istedim. (V) Sinopluların hiçbir içeceği, soğuk tüketmeyi sevmediğini öğrendim Mükremin’in getirdiği sımsıcak çayı yudumlarken.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi, yükleminin türüne göre diğerlerinden farklıdır?

A	I
B	II
C	III
D	IV
E	V

1 numaralı soru için açıklama

ÖSYM bazen cümlenin ögeleri ile sözcük türlerini birleştirir. Yüklemleri bulalım: I. cümlenin yüklemi "çevirdim" (fiil). II. cümlenin yüklemleri "uğradım" ve "yöneldim" (fiil). IV. cümlenin yüklemi "istedim" (fiil). V. cümlenin yüklemi "öğrendim" (fiil). Ancak III. cümlenin yüklemi "en doğru adres(tir)" şeklindedir ve bu bölünemez bir isim tamlaması/sıfat grubudur, yani isim soylu bir yüklemdir.

Soru 2

(I) Süper kahramanların çizgi romanlarda güçlerine kavuşmaları, genellikle belli başlı şekillerde olmaktadır. (II) Bilinmeyen bir dünyadan ya da doğrudan uzaydan gelen insanüstü güçlere sahip süper kahramanlar, en yaygın bilinen örneklerdendir. (III) İkinci sıradakiler radyoaktif etki sonucu güçlerine kavuşan süper kahramanlardır. (IV) Radyoaktif bir hayvan tarafından ısırılan karakter, bir süper kahramana dönüşüp onu ısıran hayvanın özelliklerine sahip olur. (V) Başvurulan yöntemlerden bir diğeri de deney kazaları sonucu ortaya çıkan kahramanlardır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A	I. cümlenin öznesi, belirtili isim tamlamasıdır.
B	II. cümlenin öznesi, sıfat tamlamasıdır.
C	III. cümlenin yüklemi, sıfat tamlamasıdır.
D	IV. cümlenin öznesi, belirtisiz isim tamlamasıdır.
E	V. cümlenin yüklemi, sıfat tamlamasıdır.

2 numaralı soru için açıklama

"Yüklem ve Özne grupları bölünemez" kuralının harika bir testidir. A, B, C ve E seçeneklerindeki öge dizilişleri ve tamlama türleri tamamen doğrudur. D seçeneğinde IV. cümlenin öznesi "Radyoaktif bir hayvan tarafından ısırılan karakter" şeklindedir. "Nasıl karakter?" sorusuna cevap verdiği için bu bir belirtisiz isim tamlaması değil, devasa bir sıfat tamlaması grubudur.

Soru 3

Toprakla uğraşanları maddi açıdan desteklemek ülkemizin kalkınmasına önemli ölçüde katkı sağlayacaktır.

Bu cümlenin öznesi, aşağıdaki sözcük gruplarının hangisinden oluşmuştur?

A	Sıfat tamlaması
B	İsim tamlaması
C	İsim-fiil grubu
D	Zarf-fiil grubu
E	Sıfat-fiil grubu

3 numaralı soru için açıklama

"YÖND" kuralını hatırlayalım. Önce Yüklem: "katkı sağlayacaktır". Sonra Özne sorusunu soruyoruz: Katkı sağlayacak olan ne? Cevap: "Toprakla uğraşanları maddi açıdan desteklemek". Bu grup, sonundaki "-mek" isim-fiil eki nedeniyle bölünemez bir "isim-fiil grubu"dur.

Soru 4

Modern şehir hayatının gün içerisinde onlarca kişiyle iletişime geçmeyi zorunlu kılan ve kişileri binlerce mesaja maruz bırakan yapısı, insana daha önce deneyimlemediği bir uyum sürecini dayatıyor.

Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı, aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A	Özne - zarf tümleci - belirtisiz nesne - yüklem
B	Belirtisiz nesne - özne - belirtili nesne - yüklem
C	Zarf tümleci - yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) - özne - yüklem
D	Özne - yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) - belirtili nesne - yüklem
E	Nesne - zarf tümleci - yüklem

4 numaralı soru için açıklama

Dayatıyor (Yüklem). Dayatan ne? "Modern şehir hayatının gün içerisinde onlarca kişiyle iletişime geçmeyi zorunlu kılan ve kişileri binlerce mesaja maruz bırakan yapısı" (Bölünemez devasa bir Özne). Kime dayatıyor? "insana" (Dolaylı Tümleç / Yer tamlayıcısı). Neyi dayatıyor? "daha önce deneyimlemediği bir uyum sürecini" (Belirtili Nesne).

Soru 5

Bu caddenin taşlarının üzerinden yüzyıllar boyunca geçen insanların ayak seslerini takip edenler, bir kalenin oya gibi işlenmiş kapısı önünde bulurlar izlerini.

Bu cümledeki ögelerin dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

A	Özne - yüklem - belirtili nesne
B	Zarf tümleci - özne - belirtili nesne - yüklem
C	Özne - yer tamlayıcısı - yüklem - belirtili nesne
D	Zarf tümleci - belirtili nesne - yüklem - özne
E	Belirtili nesne - yer tamlayıcısı - yüklem - özne

5 numaralı soru için açıklama

Devrik cümlelere dikkat! Yüklem ortadaki "bulurlar" sözcüğüdür. Bulan kim? "Bu caddenin taşlarının üzerinden yüzyıllar boyunca geçen insanların ayak seslerini takip edenler" (Özne). Nerede bulurlar? "bir kalenin oya gibi işlenmiş kapısı önünde" (Yer Tamlayıcısı). Neyi bulurlar? "izlerini" (Belirtili Nesne). Diziliş: Özne - Yer Tamlayıcısı - Yüklem - Belirtili Nesne.

Soru 6

Vücudumuzdaki proteinlerin üçte birini oluşturan kolajen ----.

Bu cümle aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanırsa öge dizilişi “özne - zarf tümleci - belirtisiz nesne - yüklem” şeklinde olur?

A	aynı zamanda bilinen en sağlam malzemelerden biridir
B	başta kemik ve deri olmak üzere tüm dokularda bulunur
C	genç ve pürüzsüz bir cilde sahip olmamıza yardımcı olur
D	bulunduğu dokudaki işlevine göre karmaşık yapılar ortaya çıkarır
E	hayli uzun ömürlü olmakla birlikte belli bir yaşam süresine sahiptir

6 numaralı soru için açıklama

"Vücudumuzdaki proteinlerin üçte birini oluşturan kolajen" ifadesi halihazırda Özne görevindedir. D seçeneğini eklediğimizde: "bulunduğu dokudaki işlevine göre" (Nasıl/Neye göre? -> Zarf Tümleci), "karmaşık yapılar" (Ne ortaya çıkarır? -> Belirtisiz Nesne), "ortaya çıkarır" (Yüklem) dizilişini kusursuz sağlar.

Soru 7

I. İnsan, doğumundan itibaren bir geleneğin içinde yer alır. II. Yağmurdan sonra ormanın nemli zemininden yüzlerce mantar fışkırmış. III. Arabalar, yağmurdan kayganlaşan yolda güçlükle ilerliyordu. IV. Konak, büyükçe bir gölün kıyısına inşa edilmişti. V. Rengârenk kamyon kasalarından buğday taneleri dökülüyor.

Numaralanmış cümlelerin yer tamlayıcılarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A	I. cümlenin yer tamlayıcısında belirtili isim tamlaması vardır.
B	II. cümlenin yer tamlayıcısında edat vardır.
C	III. cümlenin yer tamlayıcısında sıfat-fiil vardır
D	IV. cümlenin yer tamlayıcısında sıfat tamlaması vardır.
E	V. cümlenin yer tamlayıcısında belirtisiz isim tamlaması vardır.

7 numaralı soru için açıklama

II. cümlenin yer tamlayıcısı (Nereden fışkırmış?) "ormanın nemli zemininden" söz öbeğidir. Bu öbekte "ormanın zemini" (isim tamlaması) ve "nemli" (sıfat) kelimeleri vardır ancak cümlenin yer tamlayıcısı içinde herhangi bir "edat" bulunmamaktadır.

Soru 8

Harlow, maymun yavrularını doğumdan kısa bir süre sonra annelerinden ayırarak özel kafeslere aldı.

Bu cümlenin öge dizilişi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

A	Özne - nesne - zarf tümleci - zarf tümleci - dolaylı tümleç - yüklem
B	Özne - zarf tümleci - dolaylı tümleç - nesne - yüklem
C	Zarf tümleci - özne - nesne - dolaylı tümleç - yüklem
D	Özne - nesne - zarf tümleci - dolaylı tümleç - yüklem
E	Özne - dolaylı tümleç - zarf tümleci - nesne - yüklem

8 numaralı soru için açıklama

Aldı (Yüklem). Kim aldı? Harlow (Özne). Kimi aldı? Maymun yavrularını (Nesne). Ne zaman aldı? Doğumdan kısa bir süre sonra (Zarf Tümleci). Nasıl aldı? Annelerinden ayırarak (Zarf Tümleci). Nereye aldı? Özel kafeslere (Dolaylı Tümleç / Yer Tamlayıcısı).

Soru 9

Sırf kendi için okuyan, gezen, eğlenen bir aydın kendini yaşarken öldürmüyor mu?

Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A	Belirtisiz nesne - özne - zarf tümleci - yüklem
B	Zarf tümleci - belirtili nesne - yüklem
C	Özne - belirtili nesne - zarf tümleci - yüklem
D	Özne - zarf tümleci - yüklem
E	Belirtisiz nesne - zarf tümleci - yüklem

9 numaralı soru için açıklama

Öldürmüyor mu? (Yüklem). Öldürmeyen kim? "Sırf kendi için okuyan, gezen, eğlenen bir aydın" (Özne). Kimi öldürmüyor mu? "kendini" (Belirtili Nesne). Ne zaman öldürmüyor mu? "yaşarken" (Zarf Tümleci).

Soru 10

Kromofor adı verilen pigment molekülleri fotosentez sırasında güneş enerjisini tepkime merkezlerine hızlı taşıdığından güneş enerjisinin hemen hepsi arada hiç ısı kaybı olmadan kimyasal enerjiye dönüşür.

Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A	Belirtisiz nesne - zarf tümleci - zarf tümleci - özne - yer tamlayıcısı - yüklem
B	Belirtili nesne - zarf tümleci - zarf tümleci - özne - yer tamlayıcısı - yüklem
C	Özne - zarf tümleci - yer tamlayıcısı - zarf tümleci - yüklem
D	Zarf tümleci - özne - zarf tümleci - yüklem
E	Zarf tümleci - özne - zarf tümleci - yer tamlayıcısı - yüklem

10 numaralı soru için açıklama

ÖSYM'nin Zarf Tümleçlerini en güzel şekilde ardı ardına dizdiği efsane bir sorudur! Dönüşür (Yüklem). Neden dönüşür? "Kromofor adı verilen pigment molekülleri fotosentez sırasında güneş enerjisini tepkime merkezlerine hızlı taşıdığından" (Zarf tümleci). Dönüşen ne? "güneş enerjisinin hemen hepsi" (Özne). Nasıl dönüşür? "arada hiç ısı kaybı olmadan" (Zarf tümleci). Neye dönüşür? "kimyasal enerjiye" (Yer tamlayıcısı).

Sınavı tamamlamak için butona tıklayınız, yanlışlarınız gösterilecektir. Sonuçları al.

10 tamamladınız.

←

Liste

→

Geri dön

Tamamlananlar işaretlendi.

1	2	3	4	5
6	7	8	9	10
Son

Geri dön

Dil Bilgisinin X-RAY Cihazı: Cümlenin Ögeleri (Kapsamlı Konu Anlatımı)

Merhaba sevgili öğrenciler! Bir cümleyi doğru anlamak, sadece kelimelerin anlamını bilmekle değil, o kelimelerin cümlede hangi görevi (ögeyi) üstlendiğini görmekle mümkündür. ÖSYM, özellikle uzun ve karmaşık tamlamalarla dolu cümleler verip sizden bu cümlelerin iskeletini çıkarmanızı ister.

Cümlenin ögelerini bir ameliyat masası gibi düşünebiliriz. Hangi organın (ögenin) nerede olduğunu bulmak için doğru soruları sormalı ve “Türk Dil Bilgisi” kuralları ışığında asla parçalanmaması gereken yapıları bir bütün olarak ele almalıyız. Hazırsanız, cümlenin röntgenini çekmeye başlıyoruz!

A. TEMEL (ANA) ÖGELER

Bir cümlenin var olabilmesi için mutlaka bulunması gereken ögelerdir.

1. Yüklem (Cümlenin Kalbi)

Cümledeki işi, oluşu, hareketi veya yargıyı bildiren temel ögedir. Yüklem olmadan cümle kurulamaz. Ögeleri bulmak için tüm soruları sadece yükleme sorarız.

Özelliği: Yüklem tek bir sözcükten oluşabileceği gibi, isim tamlaması, sıfat tamlaması, deyim veya birleşik fiil gibi söz öbeklerinden de oluşabilir ve bu gruplar asla bölünemez.
Örnek: Çocuklar bahçede neşeyle koşuyordu. (Fiil Yüklemi)
Örnek: Benim en yakın arkadaşım, bu mahallenin muhtarıdır. (İsim Tamlaması Yüklemi – Bölünemez!)

2. Özne (İşi Yapan veya Olan)

Yüklemin bildirdiği işi yapan veya yüklemin bildirdiği durumda olan ögedir.

Sorusu: Yükleme sorulan “Yapan kim?” veya “Olan ne?” sorularıyla bulunur.
Örnek: Dün akşamki fırtına, kasabadaki bütün ağaçları devirdi. (Deviren ne? -> Dün akşamki fırtına / Özne)
Gizli Özne: Cümlede açıkça yazılmayan, yüklemdeki şahıs ekinden anlaşılan öznedir. (Örn: (Biz) Yarın sabah yola çıkacağız.)
Sözde Özne: İşi kimin yaptığı belli olmayan (edilgen çatılı) cümlelerde, işten etkilenen unsur özne kabul edilir. (Örn: Sınıflar temizlendi. -> Temizleyen kim? Belli değil. Temizlenen ne? Sınıflar -> Sözde Özne)

——————————————————————————–

B. YARDIMCI ÖGELER

Cümlenin anlamını zaman, yer, durum ve yön bakımından tamamlayan ögelerdir.

1. Nesne (İşten Etkilenen)

Öznenin yaptığı işten doğrudan etkilenen ögedir. Kendi içinde ikiye ayrılır:

a) Belirtili Nesne: İsmin belirtme hâl ekini (-ı, -i, -u, -ü) alır. Yükleme sorulan “Neyi?, Kimi?” sorularına cevap verir.
- Örnek: Ahmet, okuduğu o kalın kitabı masaya bıraktı. (Neyi bıraktı?)
b) Belirtisiz Nesne: Herhangi bir ek almaz, yalın hâldedir. Özne bulunduktan sonra yükleme sorulan “Ne?” sorusuyla bulunur.
- Örnek: Manavdan üç kilo elma aldım. (Alan kim? Ben. Ne aldım? Üç kilo elma.)

2. Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)

Yüklemin bildirdiği eylemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri gösterir. Sözcükler mutlaka ismin “-e, -de, -den” yönelme, bulunma veya ayrılma eklerinden birini almalıdır.

Soruları: Kime? Kimde? Kimden? / Nereye? Nerede? Nereden? / Neye? Neyde? Neyden?
Örnek: Gelenlerin ışıl ışıl parlayan gözlerinin içinde şehirlerin belirsizliğini fark ederler. (Nerede fark ederler? -> Gelenlerin ışıl ışıl parlayan gözlerinin içinde)

3. Zarf Tümleci (Zarf Tamlayıcısı)

Yüklemi zaman, durum, miktar, vasıta veya sebep yönünden tamamlayan ögedir.

Soruları: Nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Neden? Niçin? Ne ile? Kiminle?
Örnek: Sabaha karşı, denizdeki dalgalar hızla büyümeye başladı. (Ne zaman büyümeye başladı? -> Sabaha karşı / Nasıl büyümeye başladı? -> Hızla)

——————————————————————————–

🎯 ÖĞRETMENİN TÜYOSU: Cümlenin Ögelerini Bulurken Dikkat Edilecek 5 Altın Yol

ÖSYM’nin tuzaklarına düşmemek için şu 5 altın kuralı bir yere not edin:

Taktik “YÖND” Sıralamasıdır: Ögeler her zaman şu sırayla bulunmalıdır: Önce Yüklem, sonra Özne, sonra Nesne, en son Dolaylı Tümleç ve Zarf Tümleci. Özneyi bulmadan kesinlikle nesne aramayın; “Ne?” sorusu sizi tuzağa düşürüp özneyi nesne sanmanıza sebep olabilir!
Tamlamalar Asla Bölünemez: İsim tamlamaları, sıfat tamlamaları, deyimler, birleşik fiiller (“fark etmek”, “yardım etmek” vb.) ve fiilimsi grupları bir bütündür, ortasından çizgi çekilip ayrı ögeler yapılamaz.
İyelik Eki ile Belirtme Hâl Ekini Karıştırmayın: ÖSYM burayı çok sever! Bir sözcüğün sonundaki “-i” eki o sözcüğün kime ait olduğunu bildiriyorsa İyelik Ekidir, isme direkt yöneliyorsa Belirtme (Nesne) ekidir. Başına “Onun” kelimesini koyabiliyorsanız o nesne değil, tamlamanın bir parçasıdır.
Soru Sözcükleri Cevabın Ögesini Tutar: “Dün seni okulda kim sordu?” cümlesinde “kim” sözcüğü Özne görevindedir. (Cevap verelim: Dün beni okulda Ahmet sordu. Ahmet = Özne).
Cümle Dışı Unsurlar (CDU): Hitap sözcükleri (Ey Türk Gençliği!, Arkadaşlar vb.), ünlemler (Eyvah!) ve bağlaçlar (ve, ama, fakat, ki, de vb.) hiçbir öge kabul edilmez.

——————————————————————————–

📝 ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK CÜMLELER (X-RAY Analizi)

Şimdi öğrendiklerimizi, tıpkı çıkmış sorularda olduğu gibi uzun ve karmaşık cümleler üzerinde deneyelim:

Örnek Cümle 1: Vücudun bağışıklık sistemini güçlendiren C vitamini, cilt sağlığını destekleyip antioksidan özellikleri taşıyarak bireyin sağlıklı ve parlak cilde sahip olmasını sağlar.

X-RAY Çözümü:

Yüklem: sağlar (tek sözcük)
Özne (Sağlayan ne?): Vücudun bağışıklık sistemini güçlendiren C vitamini (Sıfat-fiil grubudur, bölünemez.)
Zarf Tümleci (Nasıl sağlar?): cilt sağlığını destekleyip antioksidan özellikleri taşıyarak (Zarf-fiil grubudur, bölünemez.)
Belirtili Nesne (Neyi sağlar?): bireyin sağlıklı ve parlak cilde sahip olmasını (İsim-fiil grubudur ve ismin “-i” belirtme ekini almıştır.)
Diziliş: Özne + Zarf Tümleci + Belirtili Nesne + Yüklem

Örnek Cümle 2: Tarihin nabzını tutmak isteyenleri heyecanlandıran kalplerinin sesini duyan İstanbullular, gelenlerin ışıl ışıl parlayan gözlerinin içinde şehirlerin belirsizliğini fark ederler.

X-RAY Çözümü:

Yüklem: fark ederler (Birleşik fiil, bölünemez.)
Özne (Fark eden kim?): Tarihin nabzını tutmak isteyenleri heyecanlandıran kalplerinin sesini duyan İstanbullular (Kocaman bir sıfat tamlaması grubudur, tek bir öznedir.)
Dolaylı Tümleç (Nerede fark ederler?): gelenlerin ışıl ışıl parlayan gözlerinin içinde (İsim tamlaması ve bulunma eki “-de” almıştır.)
Belirtili Nesne (Neyi fark ederler?): şehirlerin belirsizliğini (Belirtme eki almıştır.)
Diziliş: Özne + Dolaylı Tümleç + Belirtili Nesne + Yüklem