9. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi – 1. Ünite: İnsan Allah İlişkisi

1. İnsan ve İnsanın Yaratılışı

Yüce Allah, evreni ve içindeki varlıkları belli bir “amaçla” yaratmıştır. Her şey yaratılış amacına uygun şekilde ve belli bir düzen içinde kendisine verilen görevi yerine getirir. Gök cisimlerinin hareketleri, gece ile gündüzün oluşması, canlıların yeryüzünde hayatlarını sürdürmeleri ve mikro âlemin denge içinde varlığını devam ettirmesi evrendeki düzenin örneklerindendir. Kur’an-ı Kerim’deki “Şüphesiz biz, her şeyi bir ölçüye göre yarattık.”, “Güneş ve Ay bir hesaba göre hareket etmektedir.” gibi daha birçok ayet evrendeki düzene işaret eder.

İnsan tarih boyunca “Ben kimim, nereden geldim, nasıl var oldum, niçin yaratıldım?” gibi sorulara cevap aramıştır. Diğer tüm varlıklar gibi insan da Allah (cc) tarafından yaratılmıştır. Allah (cc), Kur’an-ı Kerim’de insanın su ve topraktan yaratıldığını bildirir.

İnsanın Yaratılış Aşamaları

• Çamur (toprak ve su)
• Nutfe (döllenmiş yumurta)
• Alaka (anne rahmine yapışan/asılan ve beslenen embriyo)
• Et (çiğnenmiş sakız gibi)
• Etin kemiklere dönüşmesi
• Kemikleri bürüyen kaslar
• İnsan özelliğinin kazandırılması

Kur’an-ı Kerim’de insanın yaratılış aşamaları bir ayette şöyle açıklanmıştır:

“Ant olsun, biz insanı, çamurdan (süzülmüş) bir özden yarattık. Sonra onu sağlam bir karargâhta nutfe hâline getirdik. Sonra nutfeyi alaka (aşılanmış yumurta) yaptık. Peşinden, alakayı, bir parçacık et hâline soktuk. Bu bir parçacık eti kemiklere (iskelete) çevirdik. Bu kemikleri etle kapladık. Sonra onu başka bir yaratışla insan hâline getirdik. Yapıp-yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir.”
(Mü’minûn Suresi, 12–14)

Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurulmuştur:

“Biz insanı en güzel biçimde yarattık.” (Tin, 4. ayet)
“Ant olsun biz insanoğluna şan, şeref ve nimetler verdik; onları karada ve denizde taşıdık, kendilerine güzel güzel rızıklar verdik ve onları yarattıklarımızın çoğundan üstün kıldık.” (İsra, 70. ayet)

İnsanın Yaratılış Amacı ve Sorumlulukları

Evrendeki varlıklar incelendiğinde hiçbir şeyin tesadüfen oluşmadığı, onları var eden iradeli bir gücün varlığı görülür.
Varlıklar incelendiğinde onlarda görülen denge ve uyum onların bir plana göre, bir amaç için yaratıldığını göstermektedir.

“Şüphesiz biz, her şeyi bir ölçüye göre yarattık.” (Kamer, 49)
“Güneş ve Ay bir hesaba göre hareket etmektedir.” (Rahman, 5)

İnsan nasıl yaratılmıştır?
Yaratılış aşamaları nelerdir?
Diğer varlıklardan farkı nedir?
İnsan niçin yaratılmıştır?
Sorumlulukları nelerdir?

Bir varlığın birden fazla yaratılış amacı bulunabilir. Örneğin arılar, doğanın dengesinde önemli bir rol oynarlar. Bal üretmelerinin yanı sıra polen taşıyarak bitkilerin çoğalmasına katkıda bulunurlar.

İnsanın Diğer Varlıklardan Farkı

Kur’an’a göre insan toprak ve sudan yaratılmıştır.
İnsana “eşref-i mahlûkat” (yaratılmışların en şereflisi) denmiştir.

Akıl, irade ve ilim nimetleri insanı diğerlerinden üstün kılar.
İnsanın akletmesi, tercihte bulunabilmesi, ahlaki değerlere göre davranması, bilgi üretip medeniyetler kurabilmesi onu özel bir konuma taşır.

İlk insan Hz. Âdem’dir. O, cennette yaratılmış ve imtihan için dünyaya gönderilmiştir.
Kur’an’da insanın “halife” ve “emanet” kavramlarıyla sorumlu bir varlık olduğu anlatılır.

“Hani Rabbin meleklere, ‘Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım.’ demişti…” (Bakara, 30)
“Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu yüklenmek istemediler… Onu insan yüklendi.” (Ahzab, 72)

İnsanın Sorumlulukları

• Allah’a inanmak ve yalnızca O’na kulluk etmek
• Yeryüzünü imar etmek, tüm canlılara faydalı olmak
• Aklını ve bilgisini kullanarak ilerlemek
• Şükretmek, salih ameller işlemek
• Ailesine, topluma ve kendine karşı görevlerini yerine getirmek

2. Doğruyu Arayan Bir Varlık Olarak İnsan

İnsan, yaratılışı gereği kendini tanıma ve anlamlandırma ihtiyacındadır.
Bilgi, insanın bu süreci tamamlamasında en temel unsurdur.

Bilgi: Özne ile nesne arasındaki etkileşim sonucu ortaya çıkan sonuçtur.
İnsanın hakikate ulaşması doğru bilgiyle mümkündür.

Kur’an, insanı tefekküre yani düşünmeye davet eder:

“… Onlar göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde düşünürler…” (Al-i İmran, 191)

İslam’a göre insanın bilgi kaynağı Alîm (her şeyi bilen) olan Allah’tır.
Kur’an’da Allah’ın Hâdi (doğru yolu gösteren) olduğu belirtilir.

2.1. İslam’a Göre Doğru Bilgi Kaynakları

1. Salim Duyular
2. Selim Akıl
3. Vahiy

1. Salim Duyular

Duyular, insanın çevresini algılamasını sağlar.
Sağlıklı işleyen duyulara salim duyu organları denir.
Duyular bozulduğunda bilgi de güvenilirliğini kaybeder.

“Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme! Çünkü kulak, göz ve gönül, bunların hepsi ondan sorumludur.” (İsra, 36)

2. Selim Akıl

Aklın görevi duyularla elde edilen bilgileri değerlendirmek ve doğruyu bulmaktır.
Selim akıl, temiz, önyargısız ve doğru karar verebilen akıldır.

“Göklerin ve yerin yaratılışında… selim akıl sahipleri için ibretler vardır.” (Al-i İmran, 190)

Hay bin Yakzan adlı eser, aklın tefekkürle doğru bilgiye ulaşabileceğini örnekler.

3. Vahiy

Vahiy, Allah’ın peygamberler aracılığıyla insanlara ilettiği ilahi bilgidir.
İlk vahiy Hz. Âdem’e, son vahiy ise Hz. Muhammed’e (s.a.v.) gönderilmiştir.
Vahiy insana doğru yolu gösterir, sorumluluklarını hatırlatır.

“Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.” (Zariyat, 56)

Fıtrat, insanın yaratılışında var olan inanma eğilimidir.
Hz. İbrahim örneğinde olduğu gibi insan, aklı ve fıtratıyla Allah’a yönelir.
Peygamberimiz (s.a.v.):

“Her doğan çocuk fıtrat üzere doğar…” hadisiyle bunu ifade etmiştir.

3. İbadet ve Dua Eden Bir Varlık Olarak İnsan

Allah evreni kusursuz bir düzen içinde yaratmıştır.
Bu düzeni gören insan Allah’a hayranlık duyar ve O’na ibadetle yönelir.

İbadet

“İbadet” kelimesi “kulluk etmek” anlamına gelir.
İbadet, Allah’ın rızasını kazanmak için yapılan her güzel davranıştır.
Sadece namaz, oruç, zekât değil, Allah için yapılan her iyi iş ibadettir.

İbadet eden kişi, Allah’ın büyüklüğünü kabul eder ve O’nu zikreder.
Hamt, sevgi ve saygıyla Allah’ı övmektir.

İbadet, insanın hem ruhsal hem ahlaki gelişimini sağlar.
Toplumsal açıdan da yardımlaşma, barış ve huzuru destekler.

Kur’an okumak da bir ibadettir. Çünkü Kur’an, Allah’ın insanlara gönderdiği mesajdır.
Kur’an’ı anlamak ve hayatımıza uygulamak da ibadetin bir parçasıdır.

“Bir kez gönül yıktın ise
Bu kıldığın namaz değil…”
— Yunus Emre

Dua

Dua, insanın bütün kalbiyle Allah’a yönelip O’ndan istemesi, şükretmesi ve O’nunla iletişim kurmasıdır.
Dua, ibadetin özü olarak kabul edilir.

Peygamberimiz (s.a.v.):

“Dua, ibadetin özüdür.” buyurmuştur.

Kur’an’da birçok dua örneği yer alır; Fatiha suresi ve Bakara 201. ayet bunlardan bazılarıdır.
Dua sadece sıkıntı anlarında değil, her zaman yapılmalıdır.

Tövbe de dua ile yakından ilişkilidir.
İnsan hata yaptığında Allah’tan af dilemeli, samimi bir şekilde tövbe etmelidir.

Dua ederken Allah’ın Esmâ-i Hüsnâsı ile O’na yönelmek tavsiye edilir:

• Mucib: Dualara karşılık veren
• Tevvab: Tövbeleri kabul eden
• Settar: Kusurları örten
• Gaffar: Günahları çokça bağışlayan
• Afüv: Günahları tamamen silip affeden

Sonuç:
Dua, insanın Yaratıcısıyla kurduğu en içten bağdır.
İnsana huzur verir, kalbini arındırır ve Allah’a yakınlaştırır.

Açık Lise sınavlarına hazırlanmanın en kolay hali: AçıkTercih AÖL Test Çöz!

Mobil Uygulamamızı İNDİRİN! AÖL Yeni Müfredat Çıkmış Sınav Sorularını Çözün!