Âşık Tarzı Türk Halk Şiiri

Âşık Tarzı Türk Halk Şiiri

16. yüzyıldan itibaren Anadolu’da âşık denen kişilerce ortaya konan, kendine özgü biçim ve içeriği olan halk edebiyatı koludur. Âşık edebiyatı, İslâmiyet’ten önceki sözlü edebiyatın devamı sayılabilir. İslâmiyet’ten önce “ozan, baksı, kam, şaman” diye anılan şairler, İslâmiyet’ten sonra âşık adını almıştır.

İnanışa göre âşık, şairlik gücünü rüyasında gördüğü pirin sunduğu aşk badesini içip sevgilinin hayalini görerek kazanır. Âşığa rüyada sunulan tasın içindeki içeceğe “aşk dolusu, pirlik, erlik, aşk badesi” gibi isimler verilmiştir. Âşıklar yeteneklerini atışmalarda gösterirler. Atışma sırasında iki âşık karşı karşıya gelir, orada bulunanlardan birinin ayak (uyak, anahtar kelime) vermesiyle atışma başlar. Âşıklardan birinin bu ayağa uygun dörtlük söyleyemediği anda âşık yenilir. Atışma sona erer. 17. yüzyıldan itibaren kimi âşıklar hecenin yanında aruzu da kullanmaya başlamışlardır. “Âşık Ömer, Kâtibî, Gevherî, Dertli, Bayburtlu Zihni” şiirlerinde hem heceyi hem de aruzu kullanmıştır. Böylece halk edebiyatın da aruzla yazılan “divan, selis, kalenderi, semai, satranç, vezn-i ahar” gibi nazım şekilleri kullanılmıştır.

Âşık Edebiyatı Nazım Şekilleri

Koşma

Halk edebiyatının en sevilen ve yaygın türüdür. Genellikle 11’li hece ölçüsü kullanılır, nazım birimi dörtlük, birim sayısı 3-5 arasındadır. Koşmaların uyak düzeni (xaxa, bbba,ccca…) ya da (abab,cccb,dddb…) şeklindedir. Koşmanın divan edebiyatındaki gazele benzetilmesinin nedeni; her iki nazım şeklinin de “aşk, sevgi, güzellik, doğa güzelliği” gibi konuları işlemesidir.

Semai

Koşmadan sonra en çok ilgi gören nazım şeklidir. Özel bir ezgiyle söylenir. Semai, koşmaya benzer. Temel fark semaide sekizli, koşmada on birli hece ölçüsünün kullanılmasıdır. Semailerde az sözle çok şey anlatmak esastır.

Varsağı

Kafiye düzeni koşmaya benzer. Nazım birimi dörtlük, nazım birimi sayısı 3-5 arasındadır. Genellikle hecenin 8’li kalıbıyla söylenir. Bu yönüyle semaiye benzer, aralarındaki temel fark ezgileridir. Varsağıda yiğitçe bir söyleyiş göze çarpar. Şiire kahramanlık, yiğitlik, mertlik havası vermek için “aman hey, be hey, hey gidi!” gibi ünlemler kullanılır.

Destan

Âşık edebiyatı nazım şekillerindendir. Nazım birimi dörtlüktür, birim sayısı birkaç ya da yüzlerce dörtlükten oluşabilir. Destanların uyak örgüsü koşma gibidir, hecenin on birli kalıbı kullanılır. Destanlarda, toplumun hafızasına kazınmış olaylar “kahramanlık, savaş, göç, doğal felaketler…” görülür.

Türk Dili ve Edebiyatı 3 Konu Anlatımı, Konu Başlıkları

AÖL Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testleri

Açık Lise (543) Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (temmuz 2019)

Açık Lise (543) Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Nisan 2019)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Aralık 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Temmuz 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Nisan 2018)

Açık Lise Türk Dili ve Edebiyatı 3 Testi (Mart 2018)

Açık Lise sınavlarına hazırlanmanın en kolay hali: AçıkTercih AÖL Test Çöz!

Mobil Uygulamamızı İNDİRİN! AÖL Yeni Müfredat Çıkmış Sınav Sorularını Çözün!